Vorig jaar heeft de projectgroep tracé-integriteit de brochure ‘Zorgvuldig werken bij afvalwatertransportleidingen’ opgesteld. Deze brochure is inmiddels te vinden op SharePoint van PAT. De brochure is vooral informatief en wil het onderwerp promoten, maar bevat (bewust) geen juridisch afdwingbare voorwaarden. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat meerdere waterschappen en gemeenten willen verkennen welke meerwaarde juridisch afdwingbare voorwaarden bieden, met name voor de meest kritieke leidingverbindingen waar maximale juridische bescherming gewenst is. Enkele waterschappen hanteren al dergelijke voorwaarden. Uniformering hiervan in combinatie met juridische beschermingsinstrumenten, kan een waardevolle vervolgstap zijn. Op SharePoint (STOWA) is een startnotitie geplaatst met een voorstel voor de classificatie van leidingen (in samenhang met het project Risico Inventarisatie Transportleidingen) en voor de uitwerking van uniforme voorwaarden voor kritieke leidingtracés. Op 21 mei 2026 vindt een bijeenkomst plaats van de projectgroep en de juridische werkgroep om dit voorstel te bespreken. In de periode juni-september is het de bedoeling online workshops te organiseren. Eind 2026 willen we de uniforme voorwaarden gereed hebben, in combinatie met een implementatie-aanpak.

Inkopper: om graafschade te voorkomen, is het noodzakelijk exact te weten waar een transportleiding ligt. Daarom zijn er minimale nauwkeurigheidseisen opgenomen in de WIBON. Bij inline-inspecties wordt de leidingligging ook gebruikt om locaties met aantasting of andere afwijkingen te duiden. Nieuwe data-assimilatie­technieken geven mogelijkheden om de locatiebepaling verder te verbeteren. Bijkomend voordeel is dat hiermee mogelijk ook onder minder ideale meetomstandigheden kan worden voldaan aan de WIBON-nauwkeurigheidseisen. De komende maanden onderzoeken we de bruikbaarheid van deze technieken in de praktijk. De resultaten delen we met de sector.

Het project ‘Goed Huisvaderschap’ heeft het afgelopen jaar stilgelegen. Factor daarbij is dat ‘Goed Huisvaderschap’ verder gaat dan een losstaand project. Wat we bedoelen is een optelsom van maatregelen, afspraken en middelen die bij elkaar waarborgen dat het beheer van het afvalwatertransportsysteem duurzaam verbetert. Daarom wordt ‘Goed Huisvaderschap ‘verankerd in de visie en ambitie van PAT en uitgangspunt van lopende en nieuwe projecten. Daarnaast zijn we bezig met een verkenning om een project op te starten dat moet leiden tot een uniforme aanpak, doelen, kaders en richtlijnen. De kernvraag daarbij luidt: wanneer doen we het goed genoeg?

Vorig jaar zijn in een Arnhemse asbestcementpersleiding drie inline-inspectietechnieken toegepast en vergeleken met controlemetingen zoals CT-scans en lokale inmetingen. Dit praktijkonderzoek werd enthousiast ontvangen in de sector en leidde tot vervolgvragen van beheerder. Zij waren benieuwd hoe de resultaten zich verhouden tot andere leidingmaterialen, zoals beton en kunststoffen. Ook de inzet van aanvullende meettechnieken voor korte, of lastig inspecteerbare leidingen kwam aan de orde. Daarom start het PAT dit jaar een inventarisatie voor een vervolgonderzoek. Daarvoor zoeken we leidingen waar binnenkort een meet- of inspectietechniek wordt toegepast, of een leidingdeel wordt vervangen. Speelt dit binnen jouw organisatie? Neem dan contact op via Afvalwatertransport@stowa.nl. We verkennen graag samen of we aanvullende metingen kunnen doen die extra kennis oplevert voor de sector.

Data op Orde heeft de eerste maanden van 2026 hard gewerkt aan de Risico Inventarisatie Transportleidingen model. Vorig jaar bleek dat het wenselijk zou zijn als we een model hebben waarmee beheerders inzichtelijk kunnen maken op welk leidingdeel ze zich als eerste moeten richten. Wáár ga je vervangen? En: waar is extra onderzoek nodig (via inspectie of toepassing van het Faalkansen-model)? De meeste leidingbeheerders hebben een goed onderbuikgevoel en weten wel welke ‘leidingdelen’ urgenter zijn dan andere. Maar valt die intuïtie te vangen in een model? Dat moet RIT worden. Eén model, uniform, deelbaar en gevuld uit een landelijk bron waar waterschappen zelf aan de knoppen zitten. Hiermee creëren we een gezamenlijk risicobeeld. Het concept van Hollandse Delta is al uitgewerkt en ook andere waterschappen (De Dommel, Rijn en IJsel, Aa en Maas, Rijnland en Zuiderzeeland) hadden al een systematiek. Met de leidingbeheerder zijn in twee werksessie de verschillende aanpakken en modellen vergeleken en besproken. Op basis hiervan is een uniforme aanpak bepaald die nu verder wordt ontwikkeld. De eerste, ruwe versie is al beschikbaar in Excel en wordt momenteel verder uitgewerkt. Daarnaast is in het besloten deel van de viewer al het één en ander aan data te vinden (zie ook screenshot in de onderstaande figuur). De aankomende maanden gaan we verder met de ontwikkeling, die we op 21 mei presenteren op de gezamenlijke bijeenkomst met de werkgroep tracé-integriteit. Als je nu enthousiast bent geworden en nog graag wil aanhaken: neem contact op via afvalwatertransport@stowa.nl.

Sinds 2024 bespreekt een werkgroep van beheerders periodiek incidenten, met als doel te leren van elkaars ervaring en gezamenlijk lessen te trekken. De setting is belangrijk: door incidenten te delen en in een open overleg te delen, ontstaat er meer inzicht in oorzaken en effectieve maatregelen om herhaling te voorkomen. Anderzijds stimuleert het (nieuwe) deelnemers hun ervaringen en vragen te delen. Casuïstiek, patronen en oplossingen komen zo beter in beeld dan wanneer die als losse incidenten op zichzelf blijven staan. Ook in 2026 zijn er weer bijeenkomsten. Op de planning staan onder andere een werkgroepbijeenkomst (juni 2026) en een themasessie over incidenten door aantasting, inclusief een gezamenlijke Root Cause Analyse en een excursie (in sept/okt). Tegelijkertijd zetten we in op een zo volledig mogelijke registratie van incidenten via www.profat.nl. Tijdens de CAPWAT-dag op woensdag 18 maart wordt de jaarlijkse incidentenrapportage gepresenteerd met de nieuwste inzichten uit de sector. In samenwerking met het Waterschapshuis is een traject gestart waarmee de incidentenregistratie langdurig wordt geborgd. PAT voert ook gesprekken met het Kadaster en de RDI om het jaarlijks verplichte graafschadeformulier rechtstreeks vanuit de incidentenregistratie te leveren. Dit voorkomt een dubbele administratie.

Het Kadaster verwacht dat de overgang naar het gewijzigde informatiemodel voor de KLIC (IMKL 3.0) nog niet in 2026 plaats vindt. Eerst wordt afgewacht welke impact de wijziging van de WIBON heeft op de informatievoorziening, ook al is IMKL 3.0 in juni 2025 al wel vastgesteld. De nieuwe versie sluit beter aan op de behoeften vanuit het graafproces, onder andere door een strengere verplichting voor een aantal belangrijke kabel- en leidingeigenschappen en door de visualisatie van gestuurde boringen. Meer informatie over IMKL 3.0 is te vinden op https://www.geonovum.nl/nieuws/nationale-consultatie-klic-standaarden-informatiemodel-kabels-en-leidingen-imkl-30 .

De WIBON (de wet die gaat over het voorkomen van graafschade aan kabels leidingen) gaat dit jaar op de schop. Het is de bedoeling dat de wet op zeven onderdelen wordt aangepast. Hieronder valt de vervanging van de Eis/Voorzorgmaatregel voor netten met een grote waarde door kabels/leidingen van vitaal belang. De wetswijziging bevat nog geen voorstel voor de registratie en uitwisseling van de diepteligging (de z-coördinaat). De wetgever (het ministerie van EZK) heeft daarvoor een wijzigingsvoorstel gepubliceerd, dat tot 6 april ter consultatie voorligt aan de sector. Het programma PAT heeft een notitie over de voorgestelde wetswijzigingen geschreven en een impactanalyse uitgevoerd voor het effect van de wetswijziging op afvalwatertransportleidingen. Die reactie wordt gebundeld aangeleverd vanuit de afvalwatertransportsector.

In 2025 is stellen we een ‘juridische gereedschapskist’ met publiek- en privaatrechtelijke beschermingsmiddelen samen voor tracés van afvalwatertransportleidingen. In 2026 gaan we door met het werken aan gezamenlijke regie op het juridische spoor. Ook onderzoeken en ontwikkelen we planologische instrumenten voor de bescherming van deze leidingen. De waterschapsverordening speelt hierin een centrale rol. We onderzoeken of waterschappen gezamenlijk kunnen optrekken bij de ontwikkeling van een beschermingsregime met een meldingsplicht. Binnenkort wordt hierover een startnotitie rondgestuurd die op 21 mei 2026 wordt besproken (zie agenda). Kennisomgeving tracé integriteit In de planning staat om in september 2026 de eerste versie van de online kennisbank (met veel gestelde vragen en juridische gereedschapskist) op te leveren. De kennisbank is op de website raadpleegbaar voor alle PAT-leden (met login). De bedoeling is op een handzame, toegankelijke en overzichtelijke manier actuele kennis en ontwikkelingen over het zorgvuldig graafproces (WIBON/CROW 500) en liggingsrechten/inpassing van leidingen aan te bieden. Ook stellen we standaarddocumenten, briefsjablonen en ander voorbeeldmateriaal ter beschikking waarmee waterschappen en gemeenten ‘best practices’ kunnen uitwisselen.